Η αυτοκριτική της ναφθαλίνης

Μεταξύ μας τώρα… το παραδέχομαι. Μία μούχλα υπάρχει! Κι άντε ένας, άντε δύο. Πεντακόσιοι και παραπάνω μαζί σε μια αίθουσα ξέρετε τι μας κάνουν? Ο Θεός να σε φυλάει! Να κόψεις φλέβες…

- Όλα ξεκινούν από το dress code:

 «Αν είμαι γυναίκα, να είμαι λίγο κουλτουριάρα και να φαίνομαι, να φορώ μια φούστα με άποψη, να έχω ένα μαλλί περίεργο ή ένα σκουλαρίκι χειροποίητο. Μερικές φορές μπορεί να θυμίζω και Πάολα! Και τι να λέει! Η κάστα μας έχει και περιεχόμενο. Όσο για το ταγιέρ, αυτό είναι μιας άλλης εποχής, για τις παλιές, αν και, κάποιες από μας, νέες τη σήμερον, σε 10 το πολύ χρόνια από τώρα, ταγιέρ θα φοράνε. Φαίνεται!»

«Αν πάλι είμαι άντρας… επίσης φαίνεται. Λίγο αξούριστος, λίγο ακούρευτος, λίγο έχω ξεχάσει τι θα πει σαμπουάν, λίγο κοιλίτσα, λίγο κοστούμι… λίγο βλέμμα ροφού, λίγο παραμόρφωση μετά τη μόρφωση!»

-Και τι γλώσσα μιλάς?

Κατά βάση πομπώδη, με λεκτικές περικοκλάδες, εντυπωσιακή, με στόμφο, με… με… με… Σίγουρα «με», όχι «χωρίς»… και πάντα με τάση διόρθωσης του συνομιλητή. Ε υπάρχουν κι εκείνοι που παρεκκλίνουν. Που είναι λίγο του λιμανιού και λίγο του σαλονιού ταυτόχρονα. Αλλά και εδώ, όπως με την Πάολα, υπάρχει μια διαφορά με τον λιμενεργάτη: ότι ο τελευταίος δεν μπορεί να μιλήσει ΚΑΙ σε συνέδριο, να ετυμολογήσει βρε αδερφέ ένα λήμμα. Λέμε τώρα… διότι είναι πολλοί και πάμπολλοι από την εξέχουσα αυτή φάρα μας που μπερδεύουν το «λήμμα» με το «βλήμα».

 Και στο κάτω-κάτω πού να τα ξέρεις όλα! Η κατάρα του κλάδου σε θέλει σαν το καροτσάκι του super market: δίπλα στα κασέρια η οδοντόπαστα, πάνω από το γκαζάκι του καφέ ο ταραμάς και παραδίπλα το ρολό κουζίνας, ο αρακάς με το ασετόν. Όλα άσχετα μεταξύ τους, αλλά με έναν κοινό παρονομαστή. Εσένα.

Μάθε λοιπόν και αρχαία και νέα, και Σολωμό και Εμπειρίκο, και Βιζυηνό και Σοφοκλή και Σαπφώ και Καρτέσιο, και ιστορία, και αρχαία και ρωμαϊκή και βυζαντινή και νεοτέρα. Και εντρύφησε και στον Κασσιόδωρο και στον Σκυλίτζη και στα λατινικά και στα ομηρικά, και στον Κικέρωνα και στον Σαλλούστιο! Και γνώριζε τη γραμματική και το λεξιλόγιο το αρχαίο, το ελληνιστικό, το μεσαιωνικό και της νέας ελληνικής, της λατινικής, της ομηρικής. Και σπούδασε τη γλωσσολογία και τη θεωρητική και την εφηρμοσμένη και την ιστορικοσυγκριτική. Διότι «είναι ανεπίτρεπτο να λέγεσαι «φιλόλογος» και να μην τα ξέρεις όλα αυτά!

- Ουφ! Συγνώμη!! Αυτό δεν είναι άνθρωπος! Αυτό είναι η GOOGLE με πόδια!

Και κάπου εδώ αρχίζουν οι ανασφάλειες. Γιατί δε διάβασα όσα έπρεπε από μικρή για να προλάβω? Και ψάχνω τον ένοχο: ποιος μου ‘φαγε στα νιάτα μου το χρόνο μου? Χμ! Το ποδήλατο! Αυτό φταίει! Θα το πυροβολήσω! Και το παιχνίδι. Θα το σκοτώσω. Και οι παρέες μου. Θα τις φυλακίσω… Θέλω το χρόνο μου πίσω! Να συγκλίνω στοιχεία ετερόκλητα και αντισυμβατικά: να γίνω καλή, κατανοητή, συμπαθητική και εν τω βάθει ψαγμένη φιλόλογος. Αλλά ζωντανή. Όχι μουχλιασμένη σαν να βγήκε από την ντουλάπα το μάλλινο παλτό που μυρίζει ναφθαλίνη.

-Πολλά ζητάς!

Αθήνα 22 Νοεμβρίου 2012

Συνέδριο της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων

Θέμα: Θουκυδίδης

Ιστορικός και ως εκ τούτου διαχρονικός. Κάθισα δίπλα σε μια συνάδελφο, μάλλον και τα μάλα νεότερη. Στα χρόνια. Χαμογελαστή ναι. Αλλά μετά το «καλημέρα σας», γκρίνιααααα! Πιο πολλή κι απ’ τη δική μου. Φαντάσου! Από αυτές τις γκρίνιες με μουρμούρα: «Κορεσμένος ο κλάδος μας, χωρίς δουλειά… Και αυτοί του ΦΠΨ είναι άσχετοι. Δεν πρέπει να λέγονται φιλόλογοι. Και οι του Ιστορικού Αρχαιολογικού  μας παίρνουν την δουλειά και μπλα μπλα μπλα…». Χαμογέλασα. Απάντησα απλά πως “ο καλύτερος κερδίζει” και έσκυψα στις σημειώσεις μου. Τυπικά έδειξε να συμφωνεί, αλλά έβγαζε καπνούς από τα αφτιά.  Και σημείωνα  τι? Τον εκπεφρασμένο συνδικαλισμό εκπροσώπου της ΟΛΜΕ που μιλούσε για μειωμένες απολαβές και για χαμένα κεκτημένα, αλλά δεν είπε τίποτα για δουλειά. Ούτε μία λέξη. Θα εννοούνταν κι αυτό, όπως πολλά δυσκόλως εννοούμενα. Και χασμουρήθηκα. Νύσταξα. Βαρέθηκα. Ήταν κι εκείνος ο κατά τα άλλα πολύ σημαντικός, αλλά συνάμα τόσο ανιαρός λόγος των εισηγητών… σαν το νανούρισμα της μαμάς στα πρώτα μου χρόνια! Άλλωστε για να καταλάβει ένας φιλόλογος πόσο βαρετός είναι ώρες-ώρες (ή πάντα!!!) μπορεί να καθίσει ανάμεσα σε άλλους για να ακούει έναν επίσης φιλόλογο να μιλάει. Ε ρε γλέντια! Αλλά ευτυχώς ο λόγος κάποιων χαρισματικών ομιλητών έκανε τον Θουκυδίδη να αλλάξει χώρο και να ξεπεράσει και το χρόνο και να καθίσει πλάι μου και να μου μιλάει για το μέλλον… 

Εν κατακλείδι, ορθά ο κλάδος αυτός θεωρείται εν τη γενέσει του καταραμένος. Αλλά και καμένος. Όπως σε πολλές άλλες περιπτώσεις, κρατάς το πτυχίο σαν σπουδές, όχι σαν επάγγελμα. Στη σχολή άλλωστε οι καθηγητές μας μας είχαν προετοιμάσει σωστά: «Εμείς εδώ βγάζουμε επιστήμονες, όχι καθηγητές». Μπορείς άλλωστε να γίνεις μια επιτυχημένη καθαρίστρια με πτυχίο φιλολογίας. Ή μπορείς να πουλάς καρπούζια γνωρίζοντας Κικέρωνα ή την ιστορία του ελληνικού έθνους από την εκδοτική Αθηνών. Άλλωστε τι κακό έχει να σπουδάσεις φιλολογία και να επαγγέλλεσαι κάτι άλλο? Η δουλειά δεν είναι ντροπή και δε θα ‘σαι ο μόνος που του συμβαίνει αυτό. Άσε που δεν έχουμε πια σαν τους παλιούς φιλολόγους! Σήμερα, σε πολλές των περιπτώσεων, ισχυρίζονται κάποιοι, μιλάμε για φελλο-λόγους! Διότι άλλο ο παλιός φιλόλογος, κι άλλο ο παλιοφιλόγος.

Ευτυχώς όμως, ο Θεός εφηύρε τις ανταύγειες μες στην καταχνιά, την εξαίρεση μέσα στον κανόνα και τους διαφορετικούς μέσα στην ομοιομορφία. Αλλά πόσους τέτοιους γνώρισες?  Εγώ ελάχιστους!

Ο Τέταρτος Ιεράρχης

Λένε πως ο άνθρωπος θέλει πάντα να αποδίδει μία αιτιακή σχέση σε γεγονότα που συμβαίνουν, ίσως γιατί ο μικρός του εγκέφαλος τα κατανοεί ευκολότερα έτσι. Και ο δικός μου ο εγκέφαλος είναι μικρός επίσης. Μικρούλης σας λέω. Τόσος δα! Σαν τον εγκέφαλο της Τοσοδούλας, του αγαπημένου μου παραμυθιού που διάβαζα, όταν ήμουνα μικρούλα. Πόσο μυαλό να έχει ένα κορίτσι που χωράει και κοιμάται μέσα σε ένα καρυδότσουφλο?
Από τότε πέρασαν χρόνια πολλά, μεγάλωσα, αλλά ο εγκέφαλός μου έμεινε τόσος δα. Και εξηγεί τα πράγματα που συμβαίνουν γύρω μου, όπως τότε. Γι’ αυτό κανένας μετεωρολόγος δε θα με πείσει, για ποιον λόγο όλο το καλοκαίρι που είχε τόση ζέστη έτυχε να βρέξει πάνω από τη νύφη του Θερμαϊκού μία φορά μόνο: το βράδυ της 30ης Ιουλίου! Εγώ ξέρω, κι ας μην είμαι μετεωρολόγος. Ξέρω. Ξέρω ότι έκλαιγε ο Θεός. Έκλαιγε ο Καιρός που ορφάνεψε ο λαός.  Ορφάνεψε η Ελλάδα. Ορφάνεψε η Υφήλιος. Ορφάνεψαν τα Γράμματα και η Επιστήμη ολάκερη. Κυρίως αυτή της Γλώσσας. Έσβησε ένας φάρος τηλαυγής. Και άναψε ένα Αστέρι φωτεινό σαν της Βηθλεέμ που οδηγούσε τους τρεις μάγους, σαν το φεγγαράκι το λαμπρό στο Κρυφό Σχολειό. Άσχετα αν αυτό υπήρχε. Για το μεγάλο μας Δάσκαλο σημασία δεν είχε αν υπήρξε το Κρυφό Σχολειό. Σημασία είχε ότι «οι άνθρωποι χρειάζονται σύμβολα», όπως έλεγε χαρακτηριστικά, κι αυτά δεν έχει καμία μεταρρύθμιση δικαίωμα να τους τα αφαιρέσει.
     Μ’ αυτά και με εκείνα υποδέχομαι φέτος τη νέα σχολική χρονιά. Οι μαθητές μου οι περσινοί ανέβηκαν ένα σκαλοπάτι. Πήγαν ψηλότερα. Προόδευσαν. Θα ‘ναι μια τάξη μεγαλύτερη. Και είμαι πολύ υπερήφανη γι’ αυτό! Και τους συγχαίρω και τους αγαπώ και τους ευχαριστώ! Γιατί οι περσινοί μου τελειόφοιτοι σήμερα καμαρώνουν στα έδρανα κάποιας σπουδαίας για τα όνειρα και τις προσδοκίες τους σχολής. Θα κυκλοφορούν με τον «τιμητικό» τίτλο του «φοιτητή» και με το πάσο στην τσέπη.
Εγώ όμως? Εγώ, έμεινα στάσιμη! Είμαι στην ίδια τάξη. Στην ίδια καρέκλα, στην ίδια έδρα. Μόνο τα θρανία από κάτω αλλάζουνε φάτσες. Αλλάζουνε πρόσωπα. Εγώ εκεί. Καλούμαι να συνεχίσω το έργο μου από εκεί που το άφησα τον περασμένο Ιούνιο. Ανανεωμένη μεν, ξεκούραστη,  αλλά, όπως όλη η Ελλάδα, ΟΡΦΑΝΗ πλέον πνευματικά. 
Δεν έχω μέντορα πια να με ενθαρρύνει, μήτε να με συμβουλεύει. Δεν έχω αρωγό στον ανηφορικό δρόμο της γνώσης. Εκείνον που ο Πλάτωνας τον ήθελε προορισμένο για τους ανθρώπους των γραμμάτων. Δεν έχω πια παρηγοριά στην ασχήμια της ανοησίας που με κατακλύζει. Δεν μπορώ να ξαναπάρω στο τηλέφωνο το Δάσκαλό μου, για να μου λύσει τις «ωραίες» μου και «έξυπνες» απορίες μου. Γιατί για Εκείνον οι απορίες μου ως μαθήτριας δεν ήτανε ποτέ χαζές, όσο κι αν το πίστευα. Γιατί για Εκείνον ο μαθητής είχε προτεραιότητα και ήθελε σεβασμό και πίστη σε ό,τι προσπαθούσε. Και οι προσπάθειες οι δικές μου ήτανε όντως μικρές, αλλά πάντα αναγνωρισμένες και παινεμένες, στολισμένες με κουράγιο από Εκείνον που μου ‘δινε με κάθε του τρόπο κουράγιο για να συνεχίσω. Αλλά και με μάλωνε! Ναι, αμέ! Αφού σας λέω ήτανε γνήσιος Δάσκαλος. Με μάλωνε σαν με έβλεπε ανυπόμονη. Και τσατιζότανε! Με μάλωνε όταν διέκρινε πάνω μου άγχος. Μου έλεγε να πάψω να αγχώνομαι και να αγχώνω τους γύρω μου. Με έβρισκε αγχώδη, αγχωμένη και αγχωτική ώρες-ώρες...και μου ζητούσε πάντα να προσέχω την υγεία μου!

Κύριε Χρίστο,
ζητάω συγχώρεση για το γλωσσικό μου ολίσθημα. Μη θυμώνετε, σας ικετεύω, που ενώ αποδημήσατε εις Κύριον, εξακολουθώ και σας αποκαλώ, σας προσφωνώ «κύριο»!! Είστε ο Κύριός μου. Και αυτό δε θα αλλάξει ποτέ. Δε θα γίνετε ποτέ ο Χρίστος και ξέρετε γιατί? Γιατί δεν μπορώ να χωνέψω τον αδόκητό σας θάνατο. Δεν χωράει το μυαλό μου ότι θα γυρίσω σπίτι και δε θα βρω μήνυμά σας στον τηλεφωνητή. Ότι δεν θα με ψάξετε, αν δεν σας ψάξω, για να μου δώσετε ραντεβού, να πάμε στο tres Marie, στις Τρεις Μαρίες που λέγατε (!!!)  και να πιούμε το τσάι μας και να τα πούμε. Να σας πω τα νέα μου που τα ακούγατε με τόση ευλάβεια.  Δεν μπορώ να πιστέψω ότι δεν έχετε να μου πείτε τίποτε άλλο για τις δουλειές που εκκρεμούν στο Φιλόλογο, για τις βλέψεις σας, τα σχέδιά σας για τα παιδιά στο ορφανοτροφείο, για τις βιβλιοθήκες, για τους φετινούς μας καλεσμένους στα φιλολογικά βραδινά. Δεν χωράει ο νους μου ότι η Κεντρική βιβλιοθήκη θα είναι κατάμεστη χωρίς το υπέρτατό σας βλέμμα  καθώς περιφέρεστε τριγύρω από την αίθουσα, όπως όταν αγορεύατε στα αμφιθέατρα. Ότι κάθε Σάββατο στις καθιερωμένες μας επισκέψεις στα μουσεία δε θα κυκλοφορείτε σαν τους παλιούς δασκάλους με τη σφυρίχτρα στο στόμα να μας μαζέψετε σαν τα άτακτα μαθητούδια για να μας στοιχίσετε και να αρχίσει η ξενάγηση. Ότι δε θα ξαναβγούμε στο Tiffany για φαγητό για να συζητήσουμε και να μας κεράσετε με τη Μαρία και ενώ θα μιλάμε χαμηλόφωνα για να λέμε τα «μυστικά» μας, τα γύρω τραπέζια θα μιλάνε ακόμη πιο χαμηλόφωνα για να ακούνε το Μεγάλο Δάσκαλο να ρητορεύει. Δεν μπορώ να φανταστώ ότι δε θα σας ξαναπετύχω σε κάποια απόμερη γειτονιά της Θεσσαλονίκης να περπατάτε σαν μάχιμος και ακούραστος αθλητής για να πάτε να αφισοκολλήσετε το πρόγραμμα του Φιλολόγου ικανοποιώντας το όνειρο που είχατε μικρός, όπως λέγατε, «να γίνετε αφισοκολλητής!!!». Ότι «δε θα σας κάνω μάθημα» για να μάθετε να χειρίζεστε το διαδίκτυο που τόσο θέλατε και ήτανε ένας από τους επόμενούς σας στόχους!!! Ότι δε θα ξαναπάτε να ποτίσετε τα λουλούδια στο Φιλόλογο, ή δε θα μας τρατάρετε στο σπίτι του Φιλολόγου μία καραμέλα ή ένα σοκολατάκι, γιατί για εσάς, έναν ΜΕΓΑΛΟ και ΣΠΟΥΔΑΙΟ ΑΝΘΡΩΠΟ δεν υπήρχαν δουλειές κατώτερες.
Γιατί ΟΛΑ έπρεπε να περάσουν από τα χέρια σας. Γιατί ποτέ δεν εκμεταλλευτήκατε άνθρωπο ή φοιτητή σας ή μαθητή σας, αλλά πάντα τον σπρώχνατε να πάει μπροστά, όπως κάνατε με μένα. Είχατε τρόπο μοναδικό, κύριε Χρίστο,  να μου μαθαίνετε πώς να δουλεύω μόνη μου, να αγαπάω τη δουλειά και να τολμώ τα πιο δύσκολα χωρίς να φοβάμαι. Γιατί πάντα σε όποια εκδήλωση οργανώναμε μαζί, μου δίνατε προτεραιότητα γι’ αυτό και δεν υπήρξε για μένα μεγαλύτερη κολακεία. Γιατί ό,τι κι αν τολμούσα με βοηθούσατε με διακριτικότατο τρόπο.  Γιατί μου δώσατε πολύ κουράγιο.
 Και γιατί πάντα ενδιαφερόσασταν πρώτα για τους άλλους και μετά για τον εαυτό σας. Γιατί σας ένοιαζε πρώτα η επιστήμη η ανθρωπιστική και δεν μοιάζατε με τους επιστήμονες τους αποστειρωμένους και κλειδωμένους στα εργαστήρια των σχολών. Γιατί εκλαϊκεύσατε την επιστήμη με σεβασμό στο «είναι» της χωρίς να την προσβάλετε. Γιατί κάνατε τη διδασκαλία Τέχνη χωρίς να προσπαθήσετε. Γιατί κάνατε την γνώση προσιτή χωρίς να αποκλείσετε από αυτήν κανέναν και κάνατε τη δουλειά έμβλημα του Καλού Δασκάλου. Γιατί χάρη σ’ εσάς έγινε η παιδαγωγική μαγεία για τους φοιτητές σας και ήσασταν ο μόνος καθηγητής στο πανεπιστήμιο με κατάμεστα τα αμφιθέατρα! Γιατί είχατε δικαίωμα να έχετε άποψη για τα σχολικά προγράμματα, αφού διδάξατε (ευτυχώς!) σε τάξη και δε γνωρίζατε το διδάσκειν μόνο από τα εγχειρίδια. Γιατί ήσασταν άνθρωπος ΑΣΥΜΒΙΒΑΣΤΟΣ και τολμούσατε να πάτε κόντρα για το καλό της Παιδείας, ακόμα και με τις κυβερνήσεις. Γιατί δε φοβηθήκατε πολιτικάντηδες και δεν προσκυνήσατε κανένα κόμμα. Γιατί το μόνο κόμμα που υποστηρίζατε ήτανε της Παιδείας. Γιατί ήσασταν ως άνθρωπος και ως δάσκαλος ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ! Γιατί αυτό το διδάξατε με τη στάση σας! Γιατί μέχρι και στο νοσοκομείο θέλατε να διατηρήσετε την περηφάνια και την αξιοπρέπειά σας στα ύψη, αλλά ο Θεός είχε άλλα σχέδια! Γιατί προτιμούσατε να φύγετε με το κεφάλι ψηλά!
 ‘Όχι! Δεν το δέχομαι! Μπορώ να δεχτώ πολλά, αλλά αυτό όχι. Δεν συμβιβάζομαι με την ιδέα ότι ο Σεπτέμβρης θα ‘ρθει στο Φιλόλογο με την καρέκλα και το γραφείο σας αδειανό. Όχι! Αρνούμαι! Δε γίνεται! Γιατί για μένα ναι
είστε ΑΝΕΠΑΝΑΛΗΠΤΟΣ,
είστε ΑΘΑΝΑΤΟΣ και
στην περίπτωσή σας αίρεται το «ουδείς αναντικατάστατος», γιατί οι εξαιρέσεις υπάρχουν για να επιβεβαιώνουν τον κανόνα.
Η Ελλάδα πρέπει να πάρει απόφαση πια ότι ναι, με την απώλειά σας χρεοκόπησε εθνικά ανεπιστρεπτί!
Κι επειδή ο εγκέφαλός μου σας είπα πως είναι μικρός, μικρούτσικος και τόσος δα, σκέφτομαι με το όσο μυαλό μου έχει μείνει ότι 30 Ιανουαρίου γεννηθήκατε, 30 Ιουλίου αναληφθήκατε σαν ένα μεγάλο Αστέρι στους ουρανούς και πήγατε να καθίσετε με τους άλλους Τρεις Ιεράρχες σε μια γωνιά εκεί πάνω και να μας κοιτάτε. Γιατί ούτε την ημερομηνία γέννησής σας τη θεωρώ τυχαία! Γι’ αυτό κι εμείς θα τιμούμε πλέον την 30η  Ιανουαρίου όχι μόνο γιατί ήτανε η γενέθλιός σας μέρα (Τυχαίο?), αλλά γιατί ο βίος και το έργο σας έδειξαν και απέδειξαν πως δικαιωματικά ήσασταν ο Τέταρτος Ιεράρχης...
 Και θα είστε πάντα το Αστέρι μου κύριε Χρίστο. Δε θα σβήσετε ποτέ. Αισθάνομαι πολύ τυχερός άνθρωπος που σας γνώρισα. Αισθάνομαι πολύ τυχερή που βρεθήκατε μπροστά μου και απέκτησα πατέρα πνευματικό. Γι’ αυτό σήμερα νιώθω πως έμεινα ορφανή.

ΥΓ1: Η γλώσσα που τόσο πιστά υπηρετήσατε  στη ζωή σας σας πρόδωσε, γιατί δεν μπορεί να αποδώσει το μεγαλείο σας
ΥΓ2: Κάποιος σου έγραψε, Δάσκαλε, στο βιβλίο των συλλυπητηρίων: «Με το θάνατό σου χάθηκε μια για πάντα (η πτώση) η Δοτική»...ήτανε από τις μεγαλύτερες αλήθειες που έχουνε ειπωθεί....  

Καληνύχτα Αστέρι...