Εγώ ήξερα ότι 25 Νοεμβρίου γιορτάζουμε την Αγία Αικατερίνη. Μεγάλη
η χάρη της! Την Μεγαλομάρτυρα Αγία Αικατερίνη της Αλεξανδρείας! Όχι την Μεγάλη
Αικατερίνη Αλεξέγεβνα Πασών των Ρωσιών! Όταν πήγα στο σχολείο έμαθα πως η ίδια
μέρα είναι πολύ σημαντική, γιατί οι αιώνιοι «εχθροί» μέσα στο θνησιγέννητο
νεοελληνικό κράτος στις 25 Νοεμβρίου του 1942 συνεργάστηκαν για μία ίσως και
μοναδική επί της ουσίας φορά στην ιστορία και ανατίναξαν τη γέφυρα του
Γοργοποτάμου με τη «βοήθεια» των Άγγλων κατά των Ιταλών και Γερμανών που
πορεύονταν προς τον ανεφοδιασμό της στρατιάς του Ρόμελ στη Βόρειο Αφρική. Επίσης,
τα γενέθλια του φίλου μου Δημήτρη Κύρου στις 6 Οκτωβρίου τα θυμόμουν πάντα,
αλλά απέκτησαν ένα κύρος παραπάνω όταν τα συνδύασα με την απελευθέρωση της
Ελασσόνας από τους Τούρκους στον Βαλκανικό πόλεμο (Α’ ή Β’ δεν θυμάμαι! Λογικά
Α’!). Οι μάχες στον Λαχανά, στο Κιλκίς, στη Δοϊράνη και την Κρέσνα
συσχετίστηκαν στο κεφάλι μου αρχικά ως δρόμοι, όταν προσπαθούσα να καταλάβω τι
δουλειά έχουν όλα αυτά τα οδωνύμια ταυτόχρονα γύρω από το παλιό μου σπίτι.
Ανασκαλεύοντας τα τεφτέρια μου ναι, ενεθυμήθην πως κι αυτές με τους Βαλκανικούς
συνδέονται (αυτή τη φορά τον Β’). Τη μάχη του Σκρα όμως, γιατί την εκτοπίσανε
και πήγανε την οδό στο κέντρο και όχι γύρω από το σπίτι μου, δεν κατάλαβα! Μα
γιατί (ηλίθια!) η μάχη στο Σκρα δεν αφορά τους Βαλκανικούς! Έγινε κατά τον Α’
Παγκόσμιο το 1918 και δεν παίζει κανέναν ρόλο που το Σκρα ανήκει στο νομό
Κιλκίς. Ούτε αυτό θυμόμουνα! Και ναι, τα
γενέθλια του μπαμπά είναι δύο μέρες μετά την αποχώρηση των Γερμανών από την
Αθήνα. Αλλά ο μπαμπάς δεν γεννήθηκε το ’44! Ακόμα, το τηλέφωνο της φίλης της
μαμάς, δλδ της κυρίας Μαίρης, έληγε σε ***********789 και έβαλα κατά νου στην
ΣΤ’ Δημοτικού πως η Γαλλική Επανάσταση λήγει (σαν το λαχείο!) στα ψηφία που
λήγει το τηλέφωνο της κ.Μαίρης και όχι αντιστρόφως! (Πού είσαι Ροβεσπιέρο να με
πιάσεις από το μαλλί!). Αναλογικά, η Συνθήκη της Λωζάνης υπεγράφη στις 24
Ιουλίου το 1923 και ευτυχώς που το σπίτι μου στο χωριό βρίσκεται επί της 24ης
Ιουλίου και το ενθυμούμαι, αλλά μάλλον η ονομασία στην οδό δόθηκε προς τιμή της
ημέρας της αποκατάστασης της Δημοκρατίας το 1974 και όχι για τη Συνθήκη της
Λωζάνης! Για τη Συνθήκη των Σεβρών το μόνο που θυμάμαι είναι πως απεδείχθη πιο
εύθραυστη και από τις ίδιες τις πορσελάνες των Σεβρών, όπως έλεγε και το βιβλίο
της ιστορίας στη Γ’ Λυκείου (τι είπα τώρα! 17 χρόνια μετά! Παπαγαλία το μεγαλείο
σου!) και μου ‘χει μείνει μόνο ότι υπεγράφη το 1920. Τώρα που το ‘ψαξα λέει πως
υπεγράφη στις 28 Ιουλίου! Δεν το θυμόμουν. Φταίει που δεν έχει κανένας φίλος
μου γενέθλια εκείνη την ημέρα ή που κανένα από τα σπίτια όπου έμεινα δεν ήτανε
πάνω σε αυτήν την οδό!!!!?
Κοντολογίς, κάθε ραχούλα και καημός κάθε καημός και μάχη.
Κάθε μάχη την ημερομηνία της, την αξία της και τους διοικητές της. Αλλάζει και διεκδικητές
όπως οι πόρνες τους εραστές της και σέρνει από πίσω μελάνια χυμένα σε Σύμφωνα
και Πρωτόκολλα που σβήνονται από του αυτομάτου από επόμενες Συνθήκες!
Η απομνημόνευση, ωστόσο, ημερομηνιών και χρονολογιών για μένα
έπρεπε να συνδέεται ή με γενέθλια κάποιου προσφιλούς προσώπου ή με την οδό
κάποιου από τα σπίτια όπου διέμεινα τα προηγούμενα χρόνια της ζωής μου (ευτυχώς
ήταν πολλά), ειδάλλως δεν είχε σχεδόν καμία πιθανότητα να συμβεί! Η
απομνημόνευση αυτή είχε γίνει το αγκάθι μου για ένα μάθημα που α. εν γένει και
εν είδει λάτρευα και β. ποτέ δεν θα ‘πρεπε και κανείς να το βλέπει ως μάθημα,
αλλά ως οφειλή και δικαίωμα συνάμα. Η γνώση της ιστορίας, αντί να βασίζεται σε
μία ολιστική αντίληψη και κριτική στάση απέναντι στα πράγματα και τα γεγονότα,
έγινε ο εφιάλτης της ημερομηνίας και της χρονολογίας στο σχολείο και η επίδειξη
των αριθμομνημόνων παικτών στο trivial pursuit σε μεταγενέστερες φάσεις!
Κανείς δάσκαλος δεν με έβαλε κάτω να δουλέψω και να ερευνήσω,
να ψάξω πηγές, να επιβεβαιώσω ή να διαψεύσω πληροφορίες, ονόματα, μαρτυρίες! Ποτέ
δεν εργαστήκαμε ως μαθητές ομαδικά και δεν
σκύψαμε πάνω από την ιστορία του τόπου γενικά για να εστιάσουμε στη συνέχεια σε
πρόσωπα και προσωπικότητες της ιστορίας, ώστε να ‘μαστε σε θέση να τα
ξεχωρίσουμε από τα προσωπεία! Ένα κατεβατό γραμμάτων και αριθμών που
προκαλούσαν την αποστροφή, θυμάμαι, μόνο σελίδες που είχανε εικόνες και πίνακες
μας ανακούφιζαν, θυμάμαι, και δάσκαλους
που μονολογούσαν την προσωπική τους κριτική χωρίς βουκέντρα στα νυσταγμένα μας
μυαλά, θυμάμαι, για να προκαλέσουν τον παραγωγικό διάλογο και να μας αποτρέψουν
από το χασμουρητό. Ανία, πλήξη, βαρεμάρα και ένας αχταρμάς! Να μην ξεχωρίζεις
τον ελληνοϊταλικό πόλεμο από την Κατοχή και να μην καταλαβαίνεις τι γιορτάζουμε
το ’40, αφού τελικά οι Γερμανοί μας κατέκτησαν στη συνέχεια ...
Και βέβαια σεβόμαστε την Ιστορία ως ύπαρξη. Και βέβαια σεβόμαστε
την ιστορία ως επιστήμη, μα πώς να
σεβαστούμε την ιστορία ως μάθημα, αφού και εκείνη δεν μας σεβάστηκε ποτέ!
Ολιστική εξέταση ήταν το ζητούμενο.
Ολιστική! Μα η ολιστική δεν είναι ισοπεδωτική! Στην
προσπάθεια να φωτίσουμε ολόπλευρα την ιστορία δεν γινόμαστε εθνικιστές απ’ την
ανάποδη! Αυτές είναι διαστρεβλώσεις της υπερδιόρθωσης όχι των εθνικιστικών
αισθημάτων, αλλά του φυσιολογικού πατριωτισμού που οφείλει δικαιωματικά να έχει
κάθε άνθρωπος για τον τόπο που τον γέννησε και τον ανέθρεψε. Γιατί, εάν
γνωρίζεις εν τω βάθει την ιστορία σου, δεν θα φτάσεις ποτέ στο σημείο να
αποκαλέσεις «συνωστισμό» τα γεγονότα στη Σμύρνη, ούτε και να νομίσεις πως ο
Απόστολος Γκλέτσος κατέβασε τη σημαία από την Ακρόπολη το ’41 (!). Απόστολος
υπήρχε ναι, αλλά ήταν ο Σάντας!
ΥΓ: Και ένα τραγουδάκι έτσι, για να είμαστε στο πνεύμα των ημερών...
Γιατί γελάτε? Κάνω κάτι λάθος?
